Ο «απάνθρωπος» σύγχρονος τρόπος ζωής μέσα σε αφύσικα τεχνητά περιβάλλοντα, η ανεργία και η οικονομική πίεση, η καθιστική ζωή και η έλλειψη άσκησης, η μη επαφή με τη φύση καθώς και ο πάσης φύσης κοινωνικός αποκλεισμός, η έλλειψη ατομικού χρόνου και οι κάθε είδους προσωπικές ματαιώσεις αποτελούν τη σημερινή εποχή από τους πιο επιβαρυντικoύς παράγοντες για την ψυχική μας υγεία. Σε αυτά προστίθενται η κάθε είδους απώλεια, η απουσία νοήματος, ο φόβος του θανάτου και η μοναξιά σαν την «ιερή» τετράδα του ανθρώπινου υποφέρειν. Τέλος οι προσωπικές εμπειρίες μάθησης και η ατομική βιολογική-γονιδιακή μοναδικότητα  του καθενός συμπληρώνουν το ψηφιδωτό της ψυχοπαθολογίας και αποτελούν παράγοντες που οδηγούν το άτομο σε κρίσεις όσον αφορά την ψυχική του υγεία.

Η σχέση κοινωνίας και ψυχικής υγείας (παράλληλα με τους γενετικούς) αποτελούν καθοριστικό παράγοντα στην διατήρηση ή έκπτωση της ψυχικής υγείας των μελών μιας κοινωνίας.

Τι είναι όμως ψυχική υγεία; Σύμφωνα με τον κλασικό ορισμό του Π.Ο.Υ είναι η κατάσταση της συναισθηματικής  ευεξίας, όπου το άτομο μπορεί να ζει και να εργάζεται με άνεση μέσα στην κοινότητα και να ικανοποιείται από τα προσωπικά χαρακτηριστικά και επιτεύγματα.

Οι βασικές κοινωνικές – δημογραφικές μεταβολές, όπως η ηλικία, το φύλο, η οικογενειακή κατάσταση, η εθνική καταγωγή, η κοινωνικοοικονομική τάξη έχουν βρεθεί μέσα από έρευνες πως σχετίζονται με την διατήρηση ή μη της ψυχικής υγείας.

Άνθρωποι άνω των 65 ετών νοσούν ψυχικά σε μεγαλύτερα ποσοστά λόγω χηρείας, συνταξιοδότησης και μοναξιάς. Οι γυναίκες υποφέρουν διπλάσια από τους άντρες και αυτό σύμφωνα με διάφορες υποθέσεις οφείλεται στον υψηλότερο βαθμό αυτοαξιολόγησης της κατάστασής τους, στον κοινωνικό τους ρόλο σαν το «ασθενές φύλο» και τέλος στο ανδρικό πρότυπο που περιορίζει τους άντρες να μιλήσουν ανοιχτά για την ψυχική τους υγεία. Η οικογενειακή κατάσταση φαίνεται πως παίζει σημαντικό ρόλο με τους άγαμους, διαζευγμένους και χήρους να είναι πιο ευάλωτοι.  . Και γενικά άτομα που διαβιούν μόνα με λίγες οικογενειακές και φιλικές επαφές υποφέρουν πιο συχνά ψυχικά

Η εθνικότητα και ο πολιτισμός έχουν εξέχοντα ρόλο στην παθολογικοποίηση ή όχι κάποιων χαρακτηριστικών, όπως και η μετανάστευση παίζει ρόλο στην δημιουργία ψυχοπιεστικών μηχανισμών (στρες του επιπολιτισμού). Για παράδειγμα στην Ιαπωνία το κοκκίνισμα του προσώπου όταν απευθύνεσαι σε κάποιον θεωρείται προσβολή ενώ στην δυτική κουλτούρα σαν δείγμα ντροπαλότητας. Επίσης σε φυλές απομακρυσμένες από τον πολιτισμό ένα άτο μο που σε νεαρή ηλικία θα παρουσιάσει συμπτώματα παραισθήσεων και ψευδαισθήσεων δεν θα διαγνωστεί σαν σχιζοφρενής αλλά σαν ένας νεός με δυνατότητες να γίνει ο καινούργιος σαμάνος της φυλής και θα θητεύσει υπό την εποπτεία του γερο σαμάνου. Τέλος η κοινωνικοοικονομική τάξη έχει το μερίδιό της στην ψυχική σφαίρα του ατόμου. Ένας συμπολίτης μας χαμηλής κοινωνικής και οικονομικής τάξης δέχεται μεγαλύτερες πιέσεις ( ανεργία, ανέχεια, απειλές εξώσεων κτλ) και δεν έχει την δυνατότητα για υψηλού επιπέδου ιατρικών και ψυχιατρικών υπηρεσιών. Αυτό σε συνδυασμό με την κοινωνική επιλογή όπου η ψυχική αρρώστια μειώνει την πιθανότητα κοινωνικής ανόδου, κομμάτι αναπόσπαστο του σύγχρονου καπιταλιστικού κόσμου οδηγεί στην κοινωνική κάθοδο των φτωχών που νοσούν ψυχικά και κατακρεμνίζονται στην σκάλα των κοινωνικών στρωμάτων.

Έτσι πέραν της ψυχοπαθολογίας του ατόμου που οφείλεται σε ατομικές του ιδιαιτερότητες με όρους βιολογικούς, γενετικούς και ταπεραμέντου καθώς και προσωπικής εμπειρίας ζωής έρχεται να προστεθεί και η κοινωνιοπαθολογία, όπου η κοινωνία έχοντας τα δικά της στεγανά και νόρμες στιγματίζει και περιθωριοποιεί τον αποκλίνοντα. Η αποδιοπομπαιοποίηση του ατόμου ακολουθεί και το άτομο πλέον έχει αναλάβει πλήρως τον ρόλο του ασθενούς. Για παράδειγμα ο άνθρωπος που παρουσιάζει τα πρώτα συμπτώματα αντιληπτικών στρεβλώσεων και παράδοξων πεποιθήσεων σε συνδυασμό με την συναισθηματική επιπέδωση αρχίζει να αποκλείεται από τους ομοίους σαν ξένο και αποκλίνον κομμάτι. Όλοι του συμπεριφέρονται σαν τον ιδιαίτερο, τρελό και εκείνος βυθίζεται όλο και περισσότερο στο ρόλο του. Ο τρελός του χωριού είναι ένα κλασικό παράδειγμα. Πολλές φορές δεν νοσεί το άτομο αλλά η κοινωνία. Το σύστημα είνα έτσι δομημένο που πιέζει και ομογενοποιεί. Οτιδήποτε διαφορετικό ταμπελοποιείται, διαγιγνώσκεται και ιδρυματοποιείται πολλές φορές για το «κοινό καλό». Η κοινωνια σαν ένα σύνολο ανεξάρτητων ατόμων με ένα συγκεκριμένο σύστημα κοινής διαβίωσης απαιτεί για να επιβιώσει την νόρμα, την σταθερότητα και την ασφάλεια. Ο άρρωστος φταίει εκείνος για τα προβλήματα του , όχι η κοινωνική του κατάσταση ή ο ασφυκτκός τρόπος ζωής. Η διαφορετική προσέγγιση της ανθρώπινης εμπειρίας δεν γίνεται αποδεκτή γιατί κινδυνεύει το σύστημα. Οι ελάχιστες ρωγμές του συστήματος αποτελούν ευκαιρία για ορισμένους να δραπετεύσουν και να επιβιώσουν. Χαρακτηριστική ιστορία η ζωή του διάσημου γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά. Του τρελού του χωριού της ελληνικής επαρχίας, με τις ατελείωτες νοσηλείες ,κατάφερε στο τέλος της ζωής του να βρει την ρωγμή και να εκφράσει την δική του διαφορετική προσέγγιση της πραγματικότητας μέσω της τέχνης του.

Και εδώ έρχεται η κουβέντα στους ειδικούς ψυχικής υγείας. Απότοκοι όλοι μας ενός συστήματος που αναπαράγονται οι στάσεις, η λογική της εξυπηρέτησης των κοινωνικών αναγκών, όπως το κυρίαρχο σύστημα τις ορίζει. Εκπαιδευόμαστε για να δούμε το άτομο ως πρόβλημα. Το γεγονός ότι συναντώ τον άλλο σαν πρόβλημα περιορίζει και τη σχέση μου μαζί του. Η αντικειμενικοποίηση του άλλου με εγκλωβίζει σε ένα μηχανισμό σκέψης και δεν τον αφουγκράζομαι. Από έδρας με τον ρόλο του ειδικού, τον διαγιγνώσκω και λύνω το πρόβλημά του. Αυτό λέγεται θεραπεία σύμφωνα με τις σύγχρονες πανεπιστημιακές εκπαιδεύσεις που ευτυχώς τα τελευταία χρόνια τείνει να αλλάζει από πολλούς ακαδημαικούς

Και κάπου εδώ μπαίνει και ο ρόλος της διάγνωσης. Το Διαγνωστικό και  Στατιστικό εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM) αποτελεί την Λυδία λίθο. Από το DSM I το 1952 με 106 καταγεγραμμένες ψυχικές ασθένειες βρισκόμαστε στο DSM V με 365 καταγεγραμμένες ψυχικές ασθένειες. Τι συμβαίνει στον σύγχρονο άνθρωπο; Tόσο πολύ έχει αρρωστήσει ή έχει γίνει κατάχρηση των διαγνώσεων; Δύσκολη απάντηση και η αλήθεια είναι πάντα καπου στη μέση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα υπερδιάγνωσης αποτελεί το πειραμα του Ρόζενχαν το 1972. Πολύ περιληπτικά ο Ρόζενχαν μαζί με μερικούς συνεργάτες παρουσιάστηκαν σε 12 διαφορετικά ψυχιατρικά νοσοκομεία προσποιούμενοι τους ασθενείς. Όλοι τους παραπονέθηκαν στους γιατρούς που τους εξέτασαν πως ακούνε φωνές του ίδιου φύλου να λένε τις λέξεις “κενό”, “κούφιο”. Λέξεις επίτηδες επιλεγμένες καθώς στην ψυχιατρική βιβλιογραφία δεν έχουν ποτέ συσχετιστεί με ψυχωσικά συμπτώματα. Εκτός των φωνών δεν ανέφεραν κανένα άλλο σύμπτωμα και απαντούσαν ειλικρινώς σε όλες τι υπόλοιπες ερωτήσεις για την ζωή τους πέραν του πραγματικού ονόματός  τους  και του επαγγέλματός τους φυσικά.

Και στις 12 περιπτώσεις διαγνώστηκαν με ψυχική νόσο. Στις 11 με σχιζοφρένεια και στην μία με μανιοκαταθλιπτική ψύχωση.  Σε όλες τις περιπτώσεις κρίθηκε πως χρήζαν νοσηλείας και παρέμειναν εκεί από 7 εώς 52 ημέρες προσποιούμενοι πως λαμβάνουν την φαρμακευτική αγωγή.

Το εντυπωσιακότερο ακολουθεί μετά. Όταν τα αποτελέσματα του πειράματος έγιναν γνωστά ένα πανεπιστημιακό νοσοκομείο προκάλεσε τον Ρόζενχαν και την ομάδα του πως δεν θα μπορούσαν ποτέ να εξαπατήσουν το δικό τους εξειδικευμένο προσωπικό. Μετά από επικοινωνία συμφωνήθηκε να προσπαθήσουν να εντοπίσουν τους ψευδοασθενείς που θα έστελνε για τους επόμενους τρείς μήνες. Το αποτέλεσμα ήταν πως από τα 193 άτομα που προσήλθαν για εξέταση στο νοσοκομείο, τα 41 χαρακτηρίστηκαν ως ψευδοασθενείς και τα 42 ως ύποπτα προσποίησης. Ο Ρόζενχαν όμως δεν είχε στείλει κανέναν…

Κλείνοντας να επισημάνουμε πως η ψυχική υγεία και η ψυχική αρρώστια είναι δύο καταστάσεις που βιώνει το άτομο σε ένα συνεχές (continuum) κινούμενο ανάμεσα στους δύο πόλους της υγείας και της αρρώστιας. Σίγουρα έχει γινει πρόοδος στην κατανόηση και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών, χρειάζεται όμως πολύ φειδώ και σύνεση τόσο στη διάγνωση όσο και στην θεραπεία. Ο κίνδυνος της κατάχρησης εξουσίας από τον ειδικό ελλοχεύει και όταν δεν λαμβάνουμε υπ' όψιν τους κοινωνικούς παράγοντες  που διαμεσολαβούν καθώς και την ατομική ιστορία του κάθε ατόμου χάνουμε σημαντικό κομάτι της απαρτίωσης του θεραπευτικού πλάνου. Ο ψυχικός πόνος μας αγγίζει όλους και δεν αφορά μόνο τους άλλους. Ας το αποδεχτούμε σαν ένα βασικό συστατικό της ύπαρξης. Η ζωή είναι ένα υπέροχο κουτί δώρου που όταν το ξετυλίγεις πρέπει να δεχτείς πως θα πάρεις μέσα από το κουτί όλα όσα περιέχει και τα καλά και τα κακά. Δεν γίνεται να αντιπαλεύουμε τα άσχημα. Όσο πιο πολύ το παλεύεις τόσο πιο δυνατό γίνεται.

Ο Young έλεγε «Η κατάθλιψη είναι σαν μια μαυροντυμένη γυναίκα. Αν βρεθεί στο δρόμο σας μην προσπαθήσετε να την διώξετε. Προσκαλέστε την μέσα, δώστε της μια θέση, συμπεριφερθείτε όπως στους φιλοξενούμενούς σας και ακούστε αυτά που έχει να σας πει…»

Copyright © 2020 giannisvlontakis.gr.

Developed by Sphere Web Solutions.

LOGIN