Σε κάθε άνθρωπο είναι τελείως ιδιωτικό το βίωμα των σκέψεων, επιθυμιών, συναισθημάτων. Κανείς άλλος δεν βιώνει, όπως βιώνεις εσύ, τον εαυτό σου. Η υπαρξιακή μοναξιά είναι σύμφυτη με την ατομικότητα και τη μοναδικότητα της ύπαρξης καθενός από εμάς.

Όσο όμως και αν αποτελεί ο "άλλος" κάτι το διαφορετικό από εμάς, υπάρχει πάντα μια στενή και απαραίτητη σχέση. Μέσω του άλλου υπάρχει η ολοκληρωμένη απαρτίωση του ατόμου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ταινία "Ο Ναυαγός", όπου ο ήρωας της ταινίας μόνος σε ένα νησί είχε ζωγραφίσει πρόσωπο σε μια μπάλα, δίνοντάς της τον ρόλο του άλλου. Να έχει ένα πρόσωπο να συναναστραφεί και να συνδιαλλαγεί. Ο "άλλος" πολλές φορές μας γνωρίζει πολύ καλύτερα από εμάς τους ίδιους. Πώς είναι η πλάτη μας, πώς είναι η κορυφή του κεφαλιού μας ή ακόμα και οι εκφράσεις μας. Ελάχιστες φορές έχουμε οι ίδιοι εικόνα για αυτά. Έχουμε άμεση γνώση μόνο για το μισό σχεδόν σώμα μας. Η επαφή με τον άλλο μας απαρτιώνει, καθώς εκείνος μας βλέπει ως όλον. Φέρνει κομμάτια του που δεν έχουμε γνώση και πρόσβαση.

Έτσι πέραν της αναπόφευκτης υπαρξιακής μοναξιάς υπάρχει και η διαπροσωπική μοναξιά. Όπως είπαμε, υπάρχουμε μόνοι μας, αυθύπαρκτοι, όμως υπάρχουμε συγχρόνως και με τους άλλους. Έχουμε ανάγκη τη συσχέτιση με τους άλλους, ώστε να ολοκληρωθούμε, όπως ο ναυαγός. Ο καθένας μπορεί να είναι μόνος στη δική του βαρκούλα, όμως είναι ανακουφιστικό να βλέπεις τα φώτα από τα γύρω βαρκάκια που πλέουν και αυτά μόνα τους.

Τι ορίζουμε όμως σαν μοναξιά. Σαν μοναξιά ορίζεται η κοινωνική απομόνωση του ατόμου, να βρίσκεται κανείς μόνος, να έχει ελάχιστες σχέσεις και σπάνιες κοινωνικές επαφές. Η έννοια της μοναξιάς αλληλοεπικαλύπτεται από την έννοια της μοναχικότητας που ταιριάζει περισσότερο στην υπαρξιακή απομόνωση. Αποτελεί ένα υποκειμενικό και εσωτερικό βίωμα και δεν σχετίζεται άμεσα με την κοινωνική "εξωτερική" ζωή.

Όπως και να έχει, η εννοιολογική ομπρέλα της μοναξιάς αναφέρεται σε  συνήθη συναισθηματικά δύσφορη εμπειρία και σχετίζεται με δυσμενή σωματική και ψυχική υγεία, καθώς και με ανθυγιεινό τρόπο ζωής. Συγκεκριμένα, τα μοναχικά άτομα παρουσιάζουν πιο συχνά χρόνιες ασθένειες, υψηλότερη χοληστερίνη, διαβήτη, χρόνιο στρές, κατάθλιψη και αυξημένες αυτοβλαπτικές συμπεριφορές (κάπνισμα, αλκοόλ κτλ). Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της μοναξιάς και της απομόνωσης αποτελούν δυνητικό επιβαρυντικό παράγοντα πρώιμης θνησιμότητας.

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής με τον μειωμένο ελεύθερο χρόνο, το επιβλαβές και αφύσικο αστικό περιβάλλον, η ενίσχυση της σκληρής ατομικότητας σαν τρόπο ζωής έναντι του "μοιράσματος" και της συλλογικότητας, έχει αυξήσει τα ποσοστά μοναχικότητας στον σύγχρονο άνθρωπο. 

Το σώμα μας μας ειδοποιεί πως πρέπει να ξανασυνδεθούμε με τους άλλους. Η σύγχρονη κουλτούρα μας αναγκάζει να αφήνουμε στην άκρη τη σύμφυτη ανάγκη που έχουμε σαν πρωτεύοντα για κοινωνικό δεσμό στο βωμό της επιβίωσης. Οι οικογένειες, οι φίλοι βλέπονται λιγότερο πια και ο ελεύθερος χρόνος είναι συμπιεσμένος και δομημένος. Η αποξένωση αποτελεί πυρηνικό γνώρισμα της σύγχρονης βιωτής. Αν προσθέσουμε και το στίγμα που υπάρχει για τη μοναξιά, τότε καταλαβαίνουμε τους λόγους που αυτή η πανδημία διατρέχει τους σύγχρονους πολιτισμούς. Η ντροπή να εκφράσω πως δεν έχω φίλους, πως θέλω παρέα, πως έχω μείνει μόνος, συντελεί σε ένα σπειροειδές που ρουφάει το άτομο ακόμα πιο βαθιά στη μοναξιά του.

Όμως χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλο. Καμία έξυπνη συσκευή δεν θα υποκαταστήσει τις νευροφυσιολογικές μεταβολές που προκαλεί στο σώμα μας η παρουσία του άλλου και τη μοναδική ικανότητα να ενεργοποιεί και τις πέντε αισθήσεις μας. Είναι αναγκαίο να ξοδεύουμε χρόνο για να "μπολιάζουμε" τις σχέσεις μας. Να συντηρούμε, συμπληρώνουμε και ανανεώνουμε τα κοινωνικά μας δίκτυα. Να αναζήτάμε την παρέα χωρίς την ντροπή του στίγματος. Είναι αναγκαίο να αναζητούμε τον άλλο. Είναι μια σύγχρονη τραγωδία να ναυαγούμε μόνοι μέσα σε τόσο κόσμο.

BΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Richard, A., Rohrmann, S., Vandeleur, C. L., Schmid, M., Barth, J., & Eichholzer, M. (2017). Loneliness is adversely associated with physical and mental health and lifestyle factors: Results from a Swiss national survey. PloS one12(7).

Yalom, I. D., & Leszcz, M. (Collaborator). (2005). The theory and practice of group psychotherapy (5th ed.). Basic Books.

Copyright © 2020 giannisvlontakis.gr.

Developed by Sphere Web Solutions.

LOGIN